Tehlike ve Risk’e dair

Safety Mania

Image by mikecogh via Flickr

Pek çoğumuz “risk” sözcüğünün ne anlama geldiğini bilmeden riskleri azaltmak ve kontrol altına almak konusunda ahkam keseriz. Buna isterseniz “ne konuştuğun bilmemek” de diyebilirsiniz.

Çok riskli…yoksa çok tehlikeli….mi denmeli, hangi durumlarda ve nasıl demeli?

Tehlike soyut bir kavramdır, orada öylece durur ve bulaşmadığınız sürece mesele yoktur. Bulaştığınız anda ise risk somut olarak karşınıza çıkar.

Risk bir olayın neden olabileceği zarar (veya hasar) boyutu  ile o olayın oluşma olasılığının bir kombinasyonudur.   Bunu şöyle anlayalım: En yüksek riskli faaliyetler oluşma olasılığı en yüksek ve oluştuğunda en büyük zararı verecek olayları içeren faaliyetlerdir; yani tehlikeli faaliyetler…Bu durumda, en düşük riskli faaliyetler de bunun tam tersi oluyor: oluşma olasılığı en düşük ve oluştuğunda çok az hasara neden olacak  olayları içeren faaliyetler.

Çok basit bir örnek olarak güzel bir sahili alalım; ancak denizde kumların üstünde, içinde sağa sola yayılmış deniz kestaneleri var. Bu denize girmek tehlikeli midir?

Risk değerlendirmesini yapınca karşımıza şu çıkar: Suya girersek zarar görebiliriz: dipteki deniz kestaneleri ayağımıza batar, çok can yakar, iğneler ayağımızın içinde kırılır, geçici felç oluruz vs vs vs ve deniz kestanesinin ayağımıza batma olasılığı da (denizin çok temiz olduğunu ve şöyle uzaktan bakınca bol miktarda deniz kestanesi göründüğünü düşünün) yüksek.  Bu durumda denize girmemeyi tercih ederiz doğal olarak, çünkü risk seviyesi yüksek, suya girersek deniz kestanesine basacağımız ve canımızın çok yanacağı kesin gibidir.  Denize girmiyoruz,   tehlike kendi kendine mevcut ve  orada duruyordur,  ancak risk oluşmamıştır, çünkü suya girmedik! Suya girse idik risk oluşacaktı, yani deniz kestanesi tarafından yaralanma riski…Suya girmedik risk de yok. Ancak, tehlike hala orada durmaktadır. Suya girmemekle önlem almış ve olası riski elimine etmiş durumdayız.

Deniz kestanelerinin sayıca az olduğunu gördüğümüzü farzedelim, kumun üstünde tek tük dağınık durumda bulunduklarını görüyoruz.  Bu durumda ne olacak?

Yani, sayıları bir önceki duruma göre daha az olan deniz kestanelerinden birine basma (ve neticesinde canımızın çok yanması) olasılığı bir önceki duruma göre daha düşükse denize girer miyiz? İşte burada tolere edilebilecek risk seviyesi  (risk tolerance) ve alınabilecek risk büyüklüğü (risk appetite) kavramları ortaya çıkıyor.

Riskin kombinasyonlarından olan tehlikeli olayın oluşma olasılığı (O ) çok düşük olsa bile, bazı durumlarda meydana gelebilecek olan hasar (H) büyük veya çok büyük olabilir.  (Oluşma olasılığı bazan geçmiş deneyimlerden elde edilen bilgilere dayanarak belirlenebileceği gibi, bazı durumlarda, istatistiksel olarak da hesaplanabilir) Oluşma olasılığının  1 ile 5 arasında, hasar (buna bazan şiddet de denir)  boyutunun da gene 1 ile 5 arasında değerlendirildiği bir ölçek  kullanıldığını ve 1 in en küçük, 5 in de en büyük değer olarak alındığını düşünelim.  Bu durumda

R(isk) = O(luşma olasılığı)  x H(asar boyutu) olsun.  (Y eksenini   “O” ,  X  ekseni ni  “H” olarak düşünün.

En düşük “O” ve en büyük “H” için  R = 1 x  5 = 5  değeri elde edilir.

En yüksek risk seviyesi ise R = 5 x 5 = 25 olacaktır.

Ölçekteki tüm seviyeler için riskler hesaplandığında ve ortaya çıkan değerler bir matriks tabloda gösterildiğinde yukarıdaki 5 değeri düşük risk seviyesinde kalacaktır. Öyle ya, 25, 20, 16, 15, 12 gibi yüksek değerlerin yanında düşük bir değer…Düşük risk seviyeleri, doğal olarak risklere karşı önlem planlamasında geride kalırlar.

5               5            10          15       20         25                                                                   4               4            8            12        16          20                                                                                         3            6             9          12        15                                                                                            2           4             6           8          10                                                                        1                1             2            3           4            5

0                1           2            3            4           5                       (HASAR BOYUTU    X EKSENİ)

(Ölçeklerdeki değerler 1 ile 3, 1 ile 4, 1 ile 10 arasında olabilir)

Bol deniz kestaneli denize girilmesi halinde risk (yaralanma riski) 25,  denize girmemek en iyisi; seyrek deniz kestaneli denize girilmesi durumunda ise risk  5….yani girsek de olabilir (mi?), önlem almaya gerek yok (mu?)

İşte bu nokta kafa çalıştırma noktasıdır. Bu risk hesaplama tabloları öncelikleri belirlemek için bir planlama aracından başka birşey değildir.  Amaç, gerekli önlemleri alarak risklerin tamamen ortadan kaldırılması veya iyice azaltılmasıdır; bazan riskleri tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayabiliyor, bildiğiniz gibi. (Otomobil kullanmak bunun en iyi örneklerinden birisidir)

Bir fabrikaya dönelim; elektrikle çalışan bir mamul üretiyor olsunlar, diyelim elektrik panoları…İşletmede duvarda bir elektrik panosu var ve kapağı kilitli değil, kapakları da tam kapanmamış durumda. Çalışanlar eğitimli (hepsi elektrik teknisyeni)  elektrik panosununu kurcalanmaması gereğini biliyorlar (umarım!) Burada risk nedir? Panonun yetkisiz eller tarafından kurcalanma olasılığına düşük diyebiliriz (eğitimliler ya…) peki, ya kurcaladıklarında elektrik çarparsa, oluşacak hasarın boyutu nedir?  Yani risk hesaplandığında seviyesi düşük dahi çıksa, olası sonuçlara bakarak gerekli önlemlerin planlanması gerekir.

Reklamlar

About Selçuk Aytimur

Yolun yarısını geçeli çok olmakla birlikte, bana hiç öyle gelmiyor daha
Bu yazı Genel, Yönetim içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

3 Responses to Tehlike ve Risk’e dair

  1. Esra K. Gökkonca dedi ki:

    güzel bir örnek olmuş Selçuk bey.. Risk seviyesini azaltmak için bu örneğe en uygun tavsiye deniz ayakkabısı (KKD) olur herhalde.. böylelikle tehlike-risk-güvenlik üçgenini tamamlamış olduk..

  2. Geri bildirim: Headless Driver | Contractor Safety Program

  3. Geri bildirim: Cool Occupational Health images | A Better You

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s