Endüstri Mühendisliği Nedir

2019 yılında 40 yıllık Endüstri Mühendisi olacağım 🙂 Ben, yanlış değilsem 10 dönem mezunuyum bölümün.

Biz okurken de, mezun olduktan sonra da endüstri mühendisinin ne iş yapacağı bir soru işareti idi. Zamanla öğrendik.

Endüstri mühendisliği mezunları insan kaynakları, bilişim, satın alma, satış, pazarlama, üretim vb dallarda uzmanlaşırlar. Bunun iyi ve kötü yanları da var göreceli olarak. Her endüstri mühendisi sistemin bütünü üzerinde çalışacak diye bir kural yok. Büyüklüğüne ve karmaşıklığına bağlı olarak, alt sistemleri ve daha alt sistemleri vardır bir sistemin. Alt sistemler üzerinde çalışan endüstri mühendisleri giderek o dalda uzmanlaşırlar ve işte satın alma yöneticisi, üretim yöneticisi ve daha sonra bazıları genel müdür ve veya bir iş yeri sahibi olarak kariyerlerini sürdürürler. Ben böyle olamadım; 1990 yılından itibaren hep sistemin bütünü üzerinde çalıştım (genel müdür vb olmadan)

Bir endüstri mühendisi için sistem düşüncesine sahip olmak kaçınılmazdır; eğitimleri bunun üzerine kurulu.

Endüstri Mühendisliği okumaya yeni başlayan birinci sınıf öğrencileri veya bu dalda okumak isteyenler için en büyük soru endüstri mühendisinin ne iş yaptığı/yapacağıdır, hala. Endüstri mühendisliği okumaya yeni başlayan veya başlayacak olanlar düşünüldüğünde ilk paragrafta yazdıklarımın endüstri mühendisinin ne iş yaptığına ışık tutmaktan uzak olduğunun farkındayım.

Endüstri mühendisliği eğitiminde sanırım bütün üniversitelerde endüstri mühendisliğine giriş konulu ders okutulur, kitabı da vardır elbette. Birinci sınıfta okumuştuk biz yanlış hatırlamıyorsam. Okumuştuk işte; bir şey anladığımı söyleyemem.

Aradan geçen bunca yıl içinde ne iş yaptığımızı, neye yaradığımızı öğrenebildim. Şunu da iyi öğrendim ki endüstri mühendisliği okumaya yeni başlayan veya bu dalda okumak isteyen gençler için sözlüklerdeki gibi bir tanım bir işe yaramıyor ne iş yaptığımızı tarif etmek için. Buyurun sözlük tanımını Ingilizce orijinali ile:

“Discipline of utilizing and coordinating humans, machines, and materials to attain a desired output rate with the optimum utilization of energy, knowledge, money, and time. It employs certain techniques (such as floor layouts, personnel organization, time standards, wage rates, incentive payment plans) to control the quantity and quality of goods and services produced” (www.businessdictionary.com. )

Bu kısa olmayan girişten sonra daha elle tutulur, somut ifadelerle endüstri mühendisinin hangi alanlarda çalışabileceğine dair örnekler vermeye çalışacağım. Yazının bundan sonraki kısmında şu kaynaktan yararlandım: Introduction to IE, Jane M. Fraser, Chair, Department of Engineering, Colorado State University-Pueblo. Profesör Fraser’ın her satırına katılıyorum!

  • Bir iş jeti üreticisi uçağın kuyruk parçalarını üretmek için yeni bir fabrika açtı. Bir endüstri mühendisi malzemelerin operasyonlara dağıtımı, üretim sürecindeki her bir makinenin yerleşimi, tesis içinde iş akışının nasıl olacağı ve bitmiş parçaların sevkiyatının nereden yapılacağı konularında kararlar vererek fabrika yerleşimini (plant lay out) yaptı.
  • Büyük bir hava soğutma ekipmanında çelik bir silindir içinde bir kompresör bulunmaktaydı. Bu silindir iki ayrı parça çeliğin bükülmesi ve birbirine kaynatılarak birleştirilmesiyle üretiliyordu. Bir endüstri mühendisi silindiri ve üretim sürecini tek parça çelik kullanılacak şekilde yeniden tasarladı. Böylece üretim süresi kısaldı ve silindirler daha dayanıklı duruma geldi.
  • Hastanede çalışan bir endüstri mühendisi bir ameliyathanenin temizlenmesi ve bir sonraki ameliyata hazır duruma getirilmesi sürecini yeniden tasarlamakla görevli bir ekipte çalışıyordu. Çalışmanın sonucunda birbirini izleyen iki ameliyat arasındaki süre 45 dakikadan 20 dakikaya düşürüldü. Böylece her ameliyathaneye her gün daha fazla ameliyat atanabilir oldu.
  • Çim biçme makineleri montajı yapan bir fabrika birleştirilen parçalardaki cıvata deliklerinin her zaman aynı hizada olmadığını saptadı. Bir endüstri mühendisi sorunun kaynağını belirlemek için gerekli verileri toplayarak analiz etti. Endüstri mühendisi belirli bir tedarikçiden gelen parçaların istenen hata paylarına uygun (toleransları) olmadığını buldu. Endüstri mühendisi o tedarikçiyle birlikte çalışarak üretim süreçlerini gelecekte toleranslara göre üretim yapacak biçimde iyileştirdi. l
  • Bir endüstri mühendisinin dikkatini montaj atölyesindeki sırt sakatlanmaları sayısındaki artış çekti. Son bir yıla ait bu tür yaralanmalarla ilgili iş sağlığı ve güvenliği raporlarını ayrıntılı bir şekilde inceledi ve artışın motor montaj alanında olduğunu belirledi; araştırmayı derinleştirince yeniden tasarlanmış olan motorların montajı zorlaştırdığını gördü. Endüstri mühendisi montaj operasyonunun yeniden tasarlanması için yeni bir vincin satın alınması dahil, montaj işçileriye birlikte çalıştı. İzleyen üç ay boyunca güvenlik raporlarını izledi ve sakatlanma oranlarında düşüş olduğunu saptadı.

Yukarıdaki örnekler endüstri mühendisliğinin aşağıdaki tanımının değişik yüzlerini göstermektedir:

“Endüstri mühendisleri hedeflere verimlilik, kalite ve iş sağlığı ve güvenliğini dikkate alarak erişilmesi için insan, makine, bilgi ve paradan oluşan sistemleri tasarlar veya iyileştirir. ” (Jane M. Fraser)

Tanımda geçen kavramları (koyu yazılar) irdelersek:

  • Tasarım: Bazı endüstri mühendisliği görevleri yeni bir tesis, süreç ve sistemin yaratılmasını içerir.
  • İyileştirme: Endüstri mühendisliği görevlerinin çoğu mevcut tesis, süreç ve sistemin iyileştirilmesini içerir.
  • Sistem: Çoğu mühendis fiziksel nesneler tasarlar fakat endüstri mühendislerinin çoğu sistem tasarlar. Sistemler fiziksel elemanları içerebilir fakat aynı zamanda süreçleri, kuralları ve insanları da içerir. Sistemin parçaları (alt sistlemler) birlikte ve uyumlu çalışmak zorundadırlar. Malzeme ve bilgi sistemin alt sistemleri arasında akar. Sistemin bir alt sistemindeki değişim sistemin diğer alt sistemlerini de etkileyebilir.
  • İnsanlar: Tüm mühendisler içinde insanlarla ilgili olarak en çok düşünenler endüstri mühendisleridir.
  • Makineler: Bir endüstri mühendisi bilgisayarlar dahil en uygun makineleri seçmelidir.
  • Bilgi: Veri anında karar vermede kullanılabilir ve veya sistemde iyileştirmeler yapmak için analiz de edilebilir.
  • Para: Bir endüstri mühendisi bugünkü maliyet ve kazanımları gelecekteki maliyet ve kazanımlarla karşılaştırarak değerlendirmelidir.
  • Hedef: Tasarımlanmış her sistemin bir amacı vardır. Endüstri mühendisi amaca erişmek için farklı yollar hakkında düşünmeli ve en iyi yolu seçmelidir.
  • Verimlilik: Sistemin amacı her ne olursa olsun endüstri mühendisi o amaca en kısa zamanda ve en az kaynak kullanımıyla erişmek için çabalar.
  • Kalite: Endüstri mühendislerinin çalıştığı her organizasyonda her zaman bir müşteri vardır ve kuruluş müşterinin istediği kalitede ürün ve hizmet sunmak zorundadır.
  • İş sağlığı ve güvenlik: Endüstri mühendisleri tasarımlanmış olan sistemlerde insanların güvenli bir şekilde çalışabileceğinden emin olmalıdır.

Endüstri mühendisleri bazen verimlilik mühendisi olarak da adlandırılır, fakat bazıları etkinlik mühendisi kavramının daha doğru olduğu düşüncesindedir (Jane M. Fraser) Verimlilik ve etkinlik asında şu fark var:

  • Verimli bir süreç zaman veya kaynak israf etmez. (Girdi ile çıktı arasındaki oran)
  • Etkin bir süreç istenen bir etkiyi yaratır veya bir hedefe katkı sağlar. (Etkinlik bir hedefin gerçekleştirilme seviyesidir)

Endüstri mühendisliği tanımındaki iki kavram (verimlilik ve hedef) endüstri mühendisliğinin yukarıdaki tanımlarına ilişkin iki özelliktir. Bir süreç etkin olabilir fakat eğer süreç daha az zaman veya kaynakla yapılabilecekse verimli olmayabilir: Mesala müşteri tatminini düşürmeden o ürünü üretmek için gereken süre azaltılabiliyorsa. Örneğin bir bölüm verimli olarak sürekli raporlar üretir ama raporların süreç üzerinde hiçbir etkisi olmuyorsa verimlilik sağlanmış ama etkinlik sağlanmamış demektir.

Buraya kadar olan tüm tanımlamaların ISO 9001 2015 kalite yönetim sistemi için de geçerli olduğunu dikkatinizi çekerim.

Bir endüstri mühendisi aşağıdaki gibi soruların yanıtlarını bilmek zorundadır:

Tasarım ve Geliştirme: Bir tesis nerede konumlanmalıdır (yer seçimi)? Makineler fiziksel olarak nasıl yerleştirmelidir (yerleşme planı)? Hangi işlem prosedürleri kullanılmalıdır?

Sistem: Sistemin farklı bölümlerinin – alt sistemler- arasında görevler nasıl paylaştırılmalıdır? Sistemin farklı elemanları arasındaki bilgi ve malzeme akışı nasıl olmalıdır?

İnsanlar: İnsanlar hangi işte iyidir? İnsanlara hangi tür işler tahsis edilmemelidir? İnsanların işlerini çabuk, güvenli ve iyi bir şekilde yapabilmeleri için işler nasıl tasarımlanmalıdır?

Makineler: Malzeme ve bilginin taşınması ve saklanması dahil olmak üzere çeşitli işler için kullanılabilecek hangi makineler vardır?

Bilgi: Bir sistemin iyi çalışıp çalışmadığı belirlemek için veri nasıl kullanılmalıdır?

Para: Belki bir yılı aşkın süre içinde meydana gelen maliyet ve kazanımları nasıl denegelenebilir ?

Hedef: Sistemin amacı nedir? Amaca ulaşmak için sistemin izleyebileceği farklı yollar nelerdir?

Verimlilik: Ürünleri ve hizmetleri en az kaynak ve zamanla nasıl üretebiliriz?

Kalite: Bir sistemin müşterinin gereksindiği mal ve hizmetleri istikrarlı olarak ürettiğinden emin olabiliriz?

Güvenlik: İnsanları hatalar yapmaktan nasıl alıkoyabiliriz? İşyerlerinde insanları tehlikelerden nasıl koruruz?

Bu yazının özeti şöyle olabilir :

  • Endüstri mühendisi verimliliği iyileştirerek refahın sağlanmasında yardımcı olur
  • Endüstri mühendisi kaliteyi iyileştirir: iyi ürünler ve servisler üretilmesine yardım eder
  • Endüstri mühendisi iş sağlığı ve güvenliğini iyileştirir, insanların korunmasına yardımcı olur.
  • Endüstri Mühendisleri şeyleri daha iyi hale getirirler. (Buna bayıldım 🙂 )

About Selçuk Aytimur

Yolun yarısını geçeli çok olmakla birlikte, bana hiç öyle gelmiyor daha
Bu yazı Bilim, Endüstri Mühendisliği içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , , , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s